Orta Gerilim Akım Transformatörleri Teknik Şartnamesi

Kod: TEDAŞ-MYD-96-010.A (DB)

Yayın Tarihi: Nisan, 1996

Revizyon 1: Kasım-2003

GENEL

Konu ve Kapsam

Bu Şartname, sistem en yüksek gerilimi 36 kV ve daha küçük olan OG dağıtım şebekelerinde kullanılmak üzere satın alınacak akım transformatörlerinin teknik özelliklerini kapsar.

Şartname ve eklerinde aksi belirtilmedikçe, bu şartname kapsamındaki akım transformatörleri tek fazlı üniteler halinde, tüm yardımcı donanım ve malzeme ile birlikte komple olarak temin edilecektir.

Temini istenen akım transformatörlerinin tipleri ve teknik özellikleri İhale dokümanında belirtilmiştir.

Standartlar

Bu Şartname kapsamındaki akım transformatörleri aşağıdaki Türk Standartları (TS) ve Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) standartlarının en son baskılarına uygun olarak imal ve test edilecektir.

STANDARD NUMARASI STANDARD ADI

TS EN 60044-1/IEC 60044-1 Ölçü Transformatörleri- Bölüm:1 Akım Transformatörleri
IEC 60455 –1 Elektriksel Yalıtım Malzemesi Olarak Kullanılan   Reçine bazlı reaktif    Bileşikler Bölüm:1 Tanımlar ve Genel Özellikler
IEC 60455-1A Elektriksel Yalıtım Malzemesi Olarak Kullanılan   Çözücüsüz Polimerize Edilebilir  Reçine  Bileşikleri  İçin  Şartname

Bölüm:1 Tanımlar ve Genel Özellikler

IEC 60455-2

IEC 60455-2-2 Coorr.

Elektriksel Yalıtım Malzemesi Olarak Kullanılan   Reçine bazlı reaktif    Bileşikler Bölüm:2 Deney Yöntemleri
IEC 60455-2-2 Elektriksel Yalıtım Malzemesi Olarak Kullanılan   Çözücüsüz Polimerize Edilebilir  Reçine  Bileşikleri  İçin  Şartname

Bölüm:2 Deney Yöntemleri

IEC 60455-3-2 Kuartz Dolgulu Epoksi Reçine Bileşikleri

Elektriksel aksesuarlar, bileşenler ve diğer yardımcı donanım da aynı şekilde IEC standartlarına uygun olacaktır.

Eşdeğer ya da daha üstün başka standartlar uygulanmışsa, bunların İngilizce ya da Türkçe kopyaları teklifle birlikte verilecektir.

Çalışma Koşulları

İhale dokümanında aksi belirtilmedikçe sipariş konusu akım transformatörleri aşağıda belirtilen çalışma koşullarında kullanılmaya uygun olacaktır.

Çalışma Koşulları                               Bina içi (dahili)            Bina dışı (harici)

__________________________  ____________________  ______

- Yükselti                                            : İhale dokümanında aksi belirtilmedikçe 1000 m.

- Ortam sıcaklığı

. en yüksek                                       :  40°C                                      40 °C

. en düşük                                         : -25°C                        -40 °C

. 24 saatlik ortalama                       : -                                              35 °C’nin altında

- Rüzgar basıncı                                 : -                                            700 Pa (34 m/s rüzgar hızı)

- En yüksek güneş ışınımı                   : -                                            500 W/m2

- Buzlanma                                         : -                                            Sınıf 10, 10 mm

- Ortam hava kirliliği                         : Az miktarda                          Ağır

- Yer sarsıntısı

. Yatay ivme                                     : 0.5 g                                     0.5 g

. Düşey ivme                                    : 0.8 x yatay ivme                   0.8 x yatay ivme

- Sistem topraklaması                        :D oğrudan veya direnç üzerinden topraklı  nötr sistemi

NOT: Diğer çalışma koşulları; İhale dokümanında aksi belirtilmedikçe, TS EN 60044-1; IEC  60044-1 Madde:4.1’e uygun olacaktır.

Teknik Özellikler

Akım Transformatörü Tipleri

Bu şartname kapsamındaki akım transformatörleri, İhale dokümanında belirtildiği şekilde bina içi (dahili) veya bina dışı (harici), ölçü ve/veya koruma amaçlı, kaide tipi veya geçit tipi olacaktır.

Bina içi ve geçit tipi tip akım transformatörleri kuru tip, bina dışı akım transformatörleri ise İhale dokümanında belirtildiği şekilde yağlı veya kuru tip olacaktır.

Elektriksel Özellikler

Akım transformatörlerinin özellikleri İhale dokümanında aksi belirtilmedikçe, aşağıda belirtildiği gibi olacaktır:

- Sistem en yüksek gerilimleri, Um : 7,2 kV-12 kV-17,5 kV- 36 kV

- Anma frekansı                                             : 50 Hz

- Anma yalıtım düzeyleri

. Primer sargılar:

Sistem en yüksek gerilimi, Um                                      7,2 kV    12 kV    17,5 kV    36 kV  _______________________________________________________________________

1 dakika süreli şebeke frekanslı

dayanım gerilimi           (kV-etken)                                 :  20           28          38           70

Darbe dayanım gerilimi   (kV-tepe)                                  :  60           75          95         170

__________________________________________________________________________

. Sekonder sargılar:

1 dakika süreli şebeke frekanslı dayanım gerilimi          : 3 kV-etken

. Aynı sargının bölümleri arasında

1 dakika süreli şebeke frekanslı dayanım gerilimi          : 3 kV-etken

.Sarımlararası aşırı gerilime dayanım (1 dakika)            : 4.5 kV-tepe

- Dönüştürme oranları (Amper/Amper)                            : İhale dokümanında

belirtildiği şekilde

- Ölçü akım transformatörü

. Anma gücü     (İhale dokümanında Belirtilecektir.)      : 10 VA, 15 VA

. Doğruluk sınıfı                                                                 : Akım Ölçü için:1

: Enerji Ölçü için:0,5

. Ölçü emniyet katsayısı (Fs)                                              : 5

- Koruma akım transformatörü

. Anma gücü       (İhale dokümanında Belirtilecektir.)      : 10 VA,15 VA

. Doğruluk sınıfı  (İhale dokümanında Belirtilecektir.)       : 5 P, 10 P

. Doğruluk sınır katsayısı                                                     : 10

- Sürekli termik anma akımı (ısınma akımı)                                    : 1.2 x In, (In: anma akımı)

- Kısa süre termik anma akımı-1 sn(Ith)                               : 12,5 kA, 16 kA, 20 kA

(İhale dokümanında belirtilecektir.)

- Dinamik anma akımı (Idyn)                                                : 2,5 x Ith

- Sıcaklık Artışı                                                                     : IEC 60044-1, Madde:4.6, Tablo:2

-Kısmı Boşalma deney gerilimi ve izin verilebilir seviye     : IEC 60044-1, Tablo:6

NOTLAR

1. Anma gücü, doğruluk sınıfı ve kısa süreli termik anma akımı ile ilgili olarak yukarıda belirtilenlerin haricinde bir değer istenmesi halinde bunlar İhale dokümanında belirtilecektir.

2. Doğruluk sınıfları, VA olarak sargı güçleri, termik ve dinamik kısa devre dayanım güçleri bütün dönüştürme oranları için sağlanacaktır.

Yapısal Özellikler

Yalıtım Malzemesi

Yağlı Tip Akım Transformatörleri

Yağlı  tip akım transformatörleri, içine hava geçirmez biçimde imal edilecek, transformatörler termik yağ genleşmesine karşı gaz yastığı, körük  veya diyaframla teçhiz edilecektir. Yağlı akım transformatörleri yağları doldurulmuş olarak Alıcıya teslim edilecektir. Kullanılacak yağ IEC 60296 standardına uygun olacaktır. Yağlı tip akım transformatörleri yapım özelliklerine göre gerekiyorsa yağ seviye göstergesi ile teçhiz edilecektir.

Harici tip akım transformatörlerinin buşingleri IEC 62155 standardına uygun olarak porselenden yapılacaktır. (Farklı buşing kullanılabilmesi  için ALICI’nın onayı alınacaktır.) Buşinglerin nominal spesifik yüzeysel kaçak yolu uzunluğu en az 25 mm/kV (faz-faz) olarak seçilecek ayrıca bu  uzunluk ark atlama  uzunluğunun en çok 4 katı olacaktır.

Buşinglerin tespiti metal kısımlarla doğrudan temas etmeyecek şekilde yapılacak ve tespit amacıyla kullanılan malzeme metal kısımlarla kimyasal reaksiyona girmeyen ve genleşmelerde kırılmayan özellikte olacaktır.

Kuru Tip Akım Transformatörleri

Dahili tip akım transformatörleri kuru tip olacaktır. Kuru tip akım transformatörlerinin imalinde, dış ana yalıtım malzemesi olarak yalnız epoksi reçine kullanılacak olup başka tip yalıtım malzemelerinin kullanılmasına izin verilmeyecektir.

İmalatta kullanılan/kullanılacak epoksi reçine ile ilgili imalatçı firma adı ve ticari kod’u teklif ile birlikte verilecektir.

Terminaller

-          Bütün yüksek gerilim terminalleri elektrolitik bakır baradan imal edilecek ve epoksi reçineye gömülmüş olacaktır. Bu terminallere harici bağlantı en az iki adet M12 cıvata ile yapılacaktır. Bu cıvatalar akım trafoları ile birlikte sevk edilecektir. İhale dokümanında aksi belirtilmedikçe DIN 42600 Kısım:8 esas alınacaktır.

-          Sekonder terminaller; dış devre bağlantılarının kolayca yapılmasına uygun aralıklarda düzenlenmiş, dişli-somunlu tipte olacaktır.

Sekonder Terminal Kutusu

-          Terminal kutusunun boyutları DIN 42600 Kısım:5 veya Kısım: 8’e uygun olacaktır.

-          Terminal kutusunun koruma derecesi harici tiplerde  IEC 60529′a  göre en az IP 53, dahili  tiplerde en az IP 20 olacaktır.

-          Harici tip akım transformatörlerinin sekonder terminal kutusu ve bu kutunun kapağı, kapak sıkıştırma elemanları, menteşeleri paslanmaz malzemeden imal edilecek veya sıcak daldırma galvaniz yapılacaktır.

-          Dahili tip akım transformatörlerinin terminal kutusu kapağı şeffaf, kendi kendine sönen (Self-Extinguishing) ve UL-94 standardına göre UV-0 yanma sınıfına sahip malzemeden olacaktır. Kapak mühürlenebilir olacaktır.

-          Terminal kutusuna girecek kablolar için kutuda akım  transformatörünün sekonder sargı sayısı kadar delik açılacak bu deliklere en az 2×6 mm² kesitinde bakır siperli kablonun geçebileceği yumuşak plastik conta rakorlar takılacaktır. Rakorlar sökülebilir plastik tapalarla kapatılacaktır. Sekonder terminal kutusunun içindeki terminal bloku UL-94 standardına göre UV-0 yanma sınıfına sahip olacaktır.

Topraklama Terminali

Enerji altında bulunmayan alt flanş, kaide veya kazan üzerinde en az 8 mm çapında paslanmaz çelikten imal edilmiş bir topraklama civatası  bulunacaktır. Topraklama civatası üzerinde 2 (iki) adet somun ve 2 (iki) adet rondela bulunacaktır. Topraklama terminali  topraklama sembolü ile işaretlenecektir.

Terminallerin İşaretlenmesi ve Dönüştürme Oranlarının Gövdeye Yazılması

-          Bütün primer ve sekonder terminaller IEC 60044-1, Tablo:10’a uygun olarak işaretlenecektir. İşaretler zamanla silinmeyecek ve dış etkilerle bozulmayacaktır.

Primer ve/veya sekonder terminalleri çok kademeli olan akım transformatörlerinde, bağlantı şekillerini belirten plakalar bulunacaktır.

-          Sevk edilecek kuru tip akım transformatörlerinin gövdesine, kazıma yolu ile dönüştürme oranları yazılacaktır.

Montaj

Kaide tipi akım transformatörlerinin dahili tipleri herhangi bir konumda, harici tipleri çelik konstrüksiyon üzerine dik olarak monte edilebilir olacaktır.

Geçit tipi akım transformatörleri hücre duvarları üzerine yatay olarak monte edilmeye uygun olacaktır.

Boyutlar (Sadece dahili tipler için)

İhale dokümanında aksi belirtilmedikçe, dahili tip akım transformatörlerinin boyutları ek’te verilen resimlere uygun olacaktır.

Etiket

Dahili tip akım transformatörlerinde yapışmalı plastik veya paslanmaz metalden, harici tip akım transformatörlerinde ise paslanmaz metalden yapılmış bir etiket bulunacaktır. Etiket; zamanla bozulmayacak, yazıları okunaklı  olacak ve silinmeyecek, normal montaj ve işletme konumunda kolayca görülebilecek uygun bir yere (sekonder terminal kutusu kapağı hariç) sağlam bir yöntemle (metal etiketler perçin veya paslanmaz çelik vidalarla) tespit edilecektir.

Etiket üzerine aşağıda belirtilen bilgiler yazılacaktır:

- Alıcının sipariş numarası

- Alıcının malzeme kod numarası (varsa)

- İmalatçının adı ve/veya markası

- Tip işareti ve seri numarası

- İmal tarihi

- Primer ve sekonder anma akımları

- Anma frekansı

- Anma gücü ve buna karşılık gelen doğruluk sınıfı

- En yüksek sistem gerilimi

- Anma yalıtım seviyesi

- Kısa süreli termik anma akımı (Ith) ve dinamik anma akımı

- Yalıtım sınıfı

- Sekonder sargı sayısının birden fazla olması durumunda, her bir sargının   kullanma amacı

ve terminalleri

- Sürekli termik anma akımı (ısınma akımı)

Korozyona Karşı Önlemler

Genel

Akım transformatörlerinin metal bölümleri korozyona dayanıklı  malzemeden yapılacak ve yüzeyler korozyonu en aza indirecek şekilde işlenecektir.

Korozyona karşı aşağıdaki önlemler alınacaktır.

-          Akım transformatörlerinde kullanılacak tüm civata ve somunlar paslanmaz çelik, bakır-nikel  alaşımı vb. gibi paslanmaz malzemeden imal edilecektir.

-          Bütün yüzeyler olabildiğince su tutmaz şekilde düzenlenecektir. (Harici tipler için)

-          İmalat ve montajda kullanılacak malzeme galvanik korozyona yol açmayacak şekilde  seçilecek ve düzenlenecektir.

-          Akım taşıyan ya da yapı elemanı olarak kullanılan aluminyum alaşımları korozyona

dayanıklı olacaktır.

-          Harici tiplerde kullanılacak demirli parçalar sıcak daldırma usulüyle, dahili tipte kullanılacak demirli parçalar ise elektro galvaniz yöntemi ile çinko kaplanacaktır.  Dahili tipte kullanılacak akım trafo kaidelerindeki elektro galvaniz kalınlığı en az 25 mikron olacaktır.

Galvanizleme

Galvanizlenmiş yüzeyler üzerindeki deneyler ISO 1459, 1460, 1461 ve TS 914′e uygun olarak yapılacaktır. Aksi belirtilmedikçe kaplama kalınlıkları TS 914 Çizelge-I’e uygun olacaktır.

Civata ve vidalı çubukların dişleri de dahil olmak üzere tüm metal parçaların sıcak daldırma  ile  galvanizlenmesi;   işleme, eğme,  kesme, delme, puntolama işaretleme ve kaynak işlemleri tamamlandıktan sonra yapılmalıdır.

Deneyler

Aşağıdaki tip, rutin ve kabul deneyleri aksi belirtilmedikçe TS 60044-1/IEC 60044-1 standartlarına göre yapılacaktır.

Özel deneyler bu Şartname Madde 3.3.’e göre yapılacaktır.

Tip Deneyleri

-          Kısa süreli akımlara dayanım deneyi

-          Sıcaklık artışı deneyi

-          Darbe gerilimine dayanım deneyi

-          Yaşta gerilim deneyi, (Harici tip akım transformatörleri için)

-          Hata miktarlarının tesbiti

  • Akım yanılgısı ve faz kayması sınırlarının denetlenmesi deneyi

(Ölçü ve koruma akım transformatörleri/sargıları için)

  • Emniyet anma akımının denetlenmesi deneyi

(Ölçü akım tranfsormatörleri/sargıları için)

  • Bileşik yanılgının denetlenmesi deneyi

(Koruma akım transformatörleri/sargıları için)

Rutin Deneyler

Bu Şartname kapsamındaki her akım transformatörüne imalatçı  tarafından uygulanacak rutin deneyler aşağıdadır:

-       Terminallerin işaretlenmesinin kontrolü

-          Sekonder sargıların şebeke frekanslı gerilime dayanım deneyi

-          Bölümler arasında şebeke frekanslı gerilime dayanım deneyi

-          Sarımlar arası aşırı gerilime dayanım deneyi

-          Primer sargıların şebeke frekanslı gerilime dayanım deneyi

-          Kısmi boşalma deneyi,

-          Hata miktarlarının tesbiti

  • Akım yanılgısı ve faz kayması sınırlarının denetlenmesi deneyi

(Ölçü ve koruma akım transformatörleri/sargıları için)

  • Emniyet anma akımının denetlenmesi deneyi

(Ölçü akım tranfsormatörleri/sargıları için)

  • Bileşik yanılgının denetlenmesi deneyi

(Koruma akım transformatörleri/sargıları için)

Özel Deneyler

Kuru tip akım transformatörlerinde Camlaşmaya Geçiş Sıcaklığının (Tg) ölçülmesi:

Katı yalıtım malzemesinden alınacak numune üzerinde Camlaşmaya Geçiş Sıcaklığı ölçülecektir. Ölçülen değer; transformatörün en yüksek ortam sıcaklığında ulaşabileceği sıcaklık değerinin en az 100 C altında olmalıdır.

Formül: (En Yüksek Ortam Sıcaklığı + Sıcaklık Artışı) £ (Tg –10);

En Yüksek Ortam Sıcaklığı..: 400 C (Teknik şartnameye göre)

Sıcaklık Artışı …………………: Sıcaklık Artış Deneyi sırasında elde edilen değer.

Tg …………………………………:Camlaşmaya Geçiş Sıcaklığı ölçümünde elde edilen değer.

Kabul Deneyleri ve Kuralları

Kabul Deneyleri ve Numune Alma

-          Sözleşmede belirtilen Tip Deneyleri

-          Madde 3.2.’de belirtilen Rutin Deneyler

Bütün rutin deneyler her teslimat partisinden alınacak numuneler üzerinde    tekrarlanacaktır.

-          Madde 3.3.’te belirtilen Camlaşmaya Geçiş Sıcaklığı (Tg) ölçülmesi,

Her partiden seçilecek bir adet numunede yapılacaktır.

Her teslimatta muayene ve deneye sunulan akım transformatörlerinden aynı  sınıf ve türden olanlar bir parti sayılır.

Her teslimatta numuneler Alıcı temsilcileri tarafından rastgele seçilecek ve aksi      belirtilmedikçe numune sayısı  aşağıdaki çizelgeden tespit edilecektir.

Parti Büyüklüğü                                         Numune Sayısı

________________________             ____________________

1  -       50 Adet                                      2 Adet

51  -    100  “                                           4   ”

101  -   500  “                                           8   ”

501  – 1000  “                                         16   ”

Kabul Kriterleri

  • Bütün tip deneylerinden (sözleşmesinde yer alan) olumlu sonuç alınmış olacaktır.
  • Tip deneylerinin olumsuz sonuçlanması halinde, Alıcı, akım transformatörlerinin  çalışma güvenilirliğinin kaybolacağı kanısına varırsa siparişteki aynı tip ve özellikteki bütün birimleri reddedebilecektir. Alıcı, karar tamamiyle kendisine ait olmak üzere, imalatçının makul bir süre içinde transformatörlerinin tasarımında değişiklik yapma ve şartnamede belirtilen bütün tip deneylerini, giderleri kendisine ait olmak üzere, tekrar etme isteğini kabul edebilir.
  • Özel Deneyden olumlu sonuç alınmış olacaktır. Aksi halde partiyi oluşturan aynı tipteki tüm transformatörler red edilecektir.
  • Bütün rutin deneylerden olumlu sonuç alınmış olacaktır. Rutin deneylerin herhangi birinden olumsuz sonuç alınırsa, bu deney partiyi oluşturan aynı tipteki tüm transformatörlere uygulanacak bozuk çıkan birimler red edilecektir.