Avustralya Elektrik Piyasası

Avustralya elektrik piyasasında[1]; üreticiler ve tedarikçiler (bu not kapsamında perakendecileri ifade etmektedir) arasında elektrik ticareti için, bütün üreticilerin elektrik üretiminin bir havuzda toplandığı ve sonra elektrik talebini karşılayacak şekilde dağıtıldığı bir toptan satış piyasası vardır.[2]

Ticaret rejimi brüt bir havuzdan oluşur. Merkezi olarak koordine edilen yük dağıtımı sürecinde, toptan satış piyasasını işleten Ulusal Elektrik Piyasası İşletme Limited Şirketi (NEMMCO), üreticilerin yük alışını talebi karşılayacak şekilde planlayarak elektrik arz ve talebini sürekli olarak dengeler. Üreticiler NEMMCO’ya elektrik tedarik etmek için teklifler vererek rekabet ederler. Bu teklifler, fiyatlar ve miktarlardan oluşur ve teklif verme kuralları çerçevesinde değiştirilebilirler.

NEMMCO, talebi karşılamak için, üretici teklifleri doğrultusunda, maliyet açısından en verimli tedarik seçeneği çerçevesinde, üretim yapacak üreticileri seçer. Talep gün boyunca ve bir eyaletten diğerine değişir. Her bölgede her bir yük dağıtım dönemi için farklı bir fiyat hesaplanmıştır.

Spot Piyasa

Arzın talebe eşit olması durumunda fiyat spot piyasa tarafından belirlenir.[4] Burada, elektrik enerjisi alışverişi, yarım saatlik zaman dilimi içinde beşer dakikalık periyodlarda yapılır. NEMMCO, spot fiyatı her yarım saate ait fiyat tekliflerini kullanarak hesaplar. (Yarım saatlik spot fiyat, o yarım saat için, beş dakikalık periyodlara ait altı fiyatın ortalaması alınarak belirlenir.) Bu fiyat, alınıp satılan enerji için, katılımcılar, tedarikçiler, üreticiler, ve toptancıların müşterilerinden yapılacak tahsilatlar için kullanılır. Taraflar ayrıca, spot fiyat için “hedging” yaparlar. [Hedging: Nakit piyasada bulunulan bir pozisyondan oluşan risklerden, diğer piyasalarda (futures, options, vs) pozisyon alarak korunulmasıdır.]

Üreticilerin piyasada verebileceği teklifler için bir fiyat tavanı vardır. Bu uygulama, spot fiyat için bir maksimum değer belirlenmesi anlamına gelir. Şebeke, sistemde dengeyi tekrar sağlamak amacıyla müşterilere arzı kestiğinde, fiyat tavanı otomatik olarak devreye girer. Bu durumda spot fiyat, “kayıp yük değeri”ni yansıtır.

Yük Dağıtımı

Programlama, arz ve talebin dengelendiği bir süreçtir. NEMMCO üretici teklifleri doğrultusunda, hangi üreticilere, hangi zamanda ve hangi miktarda yük alma talimatı verileceğine karar verir. Bu uygulama, maliyet verimliliğini temel alan bir yük dağıtımı oluşturmuştur. Üretilecek miktarı programlamak için, beş dakikalık aralıklarla her üreticiye yük dağıtım talimatları gönderilir.

Yük alma fiyatı, devreye alınmış ve çalışmakta olan üreticilerden en yüksek yük alma teklifini vermiş olanın marjinal maliyetini dolaylı olarak yansıtır. Emreamade enterkoneksiyon kapasitesi, sistem yükü, tesislerin devre dışı olma durumları, frekans kontrolü, gerilim kontrolü, test ve iletim sistemindeki devre dışı olma durumları gibi başka faktörler de yük alma fiyatını [dispatch price] etkileyebilir.

Yük alma teklifleri küçükten büyüğe doğru sıralanır. Enerji talebi arttıkça, daha pahalı üreticilere yük alma teklifi verilir. Üreticilerin devreye alınma programı bölgeler arasındaki enterkonnektörlerin/ iletim hatlarının kapasitesi ile sınırlanabilir. Bu durumlarda talebi karşılamak için aynı bölge içerisinde daha yüksek teklif vermiş olan üreticilere yük alma talimatı verilir. Bölgeler arasında spot fiyatın farklılık göstermesinin bir nedeni budur.

Kanun çerçevesinde, NEMMCO, sistemin güvenli ve güvenilir bir şekilde işletilmesini sağlamakla yükümlüdür. Frekans, gerilim, şebeke yüklenmesi ve oturan sistemin toparlanması gibi, sistemin temel teknik karakteristiklerini sağlar ve kontrol eder. Kanun, NEMMCO’ya bu hizmetleri yan hizmet anlaşmaları ile satın almasına izin verir. Yan hizmetler için yapılan ödemeler şu şekillerde olabilir: emreamadelik için ödemeler; kullanım izni için ödemeler; ve sağlanan hizmetler için yapılan ödemeler. Piyasadaki müşteriler ve üreticiler bu hizmetlerin sağlanmasıyla ilgili maliyetleri karşılayacak şekilde ödeme yaparlar. Mümkün olduğu durumlarda bu hizmetlerin alımı rekabetçi ihalelerle yapılır.

Uzlaştırma

Havuzdan satın alınan elektrik enerjisinin faturalandırılması ve tahsil edilmesi gibi mali ödemelerin belirlenmesine ilişkin süreç ve prosedürler “uzlaştırma” olarak tanımlanır. Hesaplar haftalık olarak yayınlanır. Kanun çerçevesinde, NEMMCO’nun piyasa katılımcılarının mali açıdan güçlülüğüne ilişkin riskleri izlemek ve yönetmek konusunda piyasaya karşı ihtiyati bir sorumluluğu vardır.

Üreticiler için uzlaştırma

Uzlaştırma fiyatı = üretilen enerji x spot fiyat x iletim kayıp faktörü

Müşteriler için uzlaştırma

Uzlaştırma fiyatı = tüketilen enerji x spot fiyat x iletim kayıp faktörü

[1] Burada bahsedilen Avustralya Elektrik Piyasası, Avustralya Ulusal Elektrik Piyasası’na (NEM) katılmış olan eyaletleri ifade etmektedir. Bu eyaletler Queensland, New South Wales, Australian Capital Territory (Canberra), Victoria and Güney Avustralya’dır.

[2] Piyasa kuralları ve düzenlemeleri hakkında daha fazla bilgi için lütfen www.neca.com.au adresine başvurunuz.

[3] NEMMCO http://www.nemmco.com.au/publications/whitebook/operating.htm

[4] http://www.nemmco.com.au/publications/whitebook/spot.htm

[5] NEMMCO http://www.nemmco.com.au/publications/whitebook/operating.htm