Arjantin Elektrik Piyasası

Arjantin’de üretilen elektriğin yaklaşık %93’ünün ticareti Mercado Electrico Mayorista’da (MEM) yapılmakta ve geri kalanı Patagonya sisteminde (%6) ve diğer küçük izole sistemlerde (%1) alınıp satılmaktadır.[1]

Piyasa ve sistem işletmecisi olan Companía Administradora del Mercado Mayorista Eléctrico S.A. (CAMMESA), MEM’i işletmektedir.[2] CAMMESA’nın üç ana görevi vardır:

  • yük dağıtımını gerçekleştirmek;
  • sabit bedelleri tüm iletim maliyetlerini karşılayacak şekilde belirlemek;
  • yeterli yedek kapasite olmasını sağlamak.

Üreticiler, dağıtım şirketleri ve büyük tüketiciler, MEM’de elektrik alabilir/satabilirler. MEM’de elektrik ticareti için iki temel piyasa vardır:

  • ikili anlaşmalar piyasası
  • spot piyasa.

Sezonluk ve spot fiyatlar doğrudan toptan satış piyasasında belirlenir, anlaşmalarda yer alan fiyatlar ise toptan satış piyasasından dolaylı olarak etkilenir. Üreticiler; dağıtım şirketleri ve büyük tüketicilerle, yük dağıtım programı, güç seviyeleri ve fiyatların taraflar arasında serbestçe müzakere edilerek oluşturulan ikili anlaşmalar imzalayabilirler.

Bağımsız piyasa, bir tür net havuz şeklinde işler, fakat dağıtım şirketleri elektriği MEM’den, takip eden altı aylık “sezon”daki spot fiyatların tahminleri olan sezonluk fiyattan satın alır. Şirketlerin bu maliyetleri nihai tüketiciler için belirlenen tarifelerden karşılamalarına izin verilir.

Arjantin sistemi fiyat teklifleri yerine, maliyet bildirimi esasına göre işlemektedir. Maliyet bildirimleri altı ay boyunca geçerlidir ve yakıt fiyatlarında beklenmedik dalgalanmalar olmadıkça değiştirilemez. Yakıt maliyeti bildirimleri doğrulamaya tabidir ve CAMMESA tarafından belirlenen referans fiyatının %115’ini geçemez.[3] CAMMESA, aylık olarak ayarlanabilecek olan referans fiyatlarını üretim tesisi türüne göre belirler.

Spot Piyasa

İkili anlaşmalar kapsamında olmayan elektrik enerjisi, spot piyasada alınıp satılır. Spot piyasa fiyatı, her saat dilimi için sistemde marjinal konumdaki firma tarafından belirlenen fiyat, yani sistem marjinal fiyatıdır.

Kapasite Ücreti

Üreticilerin iş günleri puant saatlerde (sabah 6’dan aksam 11’e kadar) sağladıkları hizmet için aldıkları fiyat, marjinal konumdaki türbinin maliyetine, her MWh için 10 dolarlık kapasite ücretinin eklenmesi nedeniyle, sistem marjinal fiyatından daha fazla olur. Bu yöntem, üreticilerin sabit maliyetleri karşılayabilmesi için uygulanmaktadır.

Sezonluk Piyasa

Sezonluk fiyatlar altı ayda bir belirlenir ve üç ayda bir gözden geçirilir. Bu fiyatlar, spot fiyatların bir tahminidir ve dağıtım şirketlerinin tarifelerini istikrarlı bir şekilde belirlemelerini sağlarlar. Üreticilere spot piyasada yapılan ödemeler ve sezonluk fiyatlara göre tahsil edilen miktar arasındaki fark, takip eden sezonlarda geri alınabilir.

Yük dağıtımı

Tüm yük dağıtımı en düşük maliyet bildirimi esasına göre yapılır. Yani, sistem işletmecisi CAMMESA talebi karşılayabilecek en verimli üreticilere, ikili anlaşma olup olmadığına bakmadan, yük alma talimatı verir.[4] CAMMESA her üretici için üretim maliyetini belirler ve yük dağıtımını en ucuz enerjiden başlayarak, talep karşılanıncaya kadar yapar.

Genelde, yük alma talimatı verilen üreticilerden en yüksek maliyetli olanı, her üreticiye verilecek olan fiyatı belirler. Üreticilerin yedek kapasite ve yan hizmet sağlamaları karşılığı aldığı ücret, MEM’in müşterilerince, ek ücretler yoluyla karşılanır.

Bunlara ek olarak:

  • puant saatlerde çalışan tüm üreticilere kapasite ödemesi yapılır;
  • bazı üreticilere, çalışmasalar bile, aşırı kurak yıllar için tahmin edilen üretimleri doğrultusunda ödeme yapılır. Bu ödemenin amacı, üreticilere suyun az olduğu yıllarda da emreamade olmalarını garanti edecek bir gelir akışı sağlamaktır.
  • hiçbir üreticiye söz konusu ticaret döneminde yukarıda geçen ödemelerin her ikisi birden yapılmaz.

Uzlaştırma

MEM’de uzlaştırma iki aşamalı bir süreçtir. İkili anlaşmalarla belirlenen miktarlar, üretim ve talep ölçümlerinden çıkarılır ve bu miktarların uzlaştırması ikili olarak yapılır. Geri kalan diğer farkların uzlaştırması ise havuz üzerinden yapılır. Anlaşma dahilinde olmayan miktarların büyük müşteriler ve üreticiler arasındaki uzlaştırması spot fiyattan, üreticiler ve dağıtım şirketleri arasındaki uzlaştırması ise sezonluk fiyattan yapılır ve bir uzlaştırma dönemine ait farkların uzlaştırması, bir sonraki döneme taşınır.

[1] Arjantin hakkında bilgi için lütfen aşağıdaki kaynaklara başvurunuz: Amerika Enerji Bakanlığı, Enerji Enformasyon İdaresi (EIA), “Electricity Reform Abroad and U.S. Investment,” 4. Bölüm “The Transformation of Argentina’s Electricity Industry,” 1997,

http://www.eia.doe.gov/emeu/pgem/electric/ch4.html ; National Economic Research Associates; “Analysis of the reform of the Argentine Power Sector: Final Report”; Kent Anderson, Hethie Parmesano, Stephen Powell, Graham Shuttleworth; Ocak  1998; ve Chicago Üniversitesi Ekonomi Bölümü; “On the Efficiency of the Argentinean Electricity Wholesale Market”; Pedro Jobim Alves Ferreira; 30 Mayıs 2002.

[2] Enerji Bakanı, yönetim kurulu başkanıdır ve kurul kararları üzerinde veto gücüne sahiptir.

[3] Üreticiler, yük dağıtım merkezine düzenli olarak yakıt sözleşmelerini sunmakla yükümlüdür

[4] Dolayısıyla, anlaşması gereği müşterisine elektrik sağlama yükümlülüğü olan fakat yük alma talimatı verilmemiş olan bir üretici, gereken elektriği spot piyasadan almak durumundadır.